samvidhaan

samvidhaan (constitution), kisi sanstha ko prachaalit karne ke liye banaaya hua sanhita (dastaavej) hai. yeh praay: likhit roop mein hota hai. yeh vah vidhi hai jo kisi raashtra ke shaasan ka aadhaar hai; uske charitra, sangathan, ko nirdhaarit karti hai tatha uske prayog vidhi ko bataati hai, yeh raashtra ki param vidhi hai tatha vishesh vaidhaanik sthiti ka upabhog karti hai

sabhi prachalit kaanoonon ko anivaarya roop se samvidhaan ki bhaavana ke anuroop hona chaahiye yadi ve iska ullanghan kareinge to ve asamvaidhaanik ghoshit kar diye jaate hai.

anukram

parichay

samvidhaan (constitution) shabd ka prayog saadhaaranataya sankuchit evam vistrut do roopon mein hota hai. vistrut roop mein iska prayog kisi raajya ke shaasanaprabandh sambandhi sab niyamon ke liye hota hai. in niyamon mein se kuchh niyam nyaayaalayon dvaara maanya tatha laagoo kiye jaate hain, kintu kuchh aise bhi hote hain jo poornataya vaidhaanik naheen hote. in vidhi se pare ardhavaidhaanik niyamon ki utpatti roodhi, paramparaagat prathaaon, prachalit vyavahaar evam vidhi vyaakhya se hoti hai. apne ashuddh roop ke kaaran yeh niyam nyaayalayon mein maanyata naheen paate, kintu fir bhi shaasanaprabandh ki vyaavahaarikta mein inka prabhaav shuddh niyamon ka mishran hi samvidhaan hota hai. England ka vidhaan is kathan ka saakshi hai. anya deshon mein samvidhaan ka arth tanik adhik sankuchit roop mein hota hai, tatha keval jan vishesh niyamon ke sambandh mein hota hai jo shaasan prabandh ke hetu aadhikaarik lekhapatron mein aabaddh kar liye jaate hain. falat: samvidhaan ek prakaar se kisi desh ka vah ek ya adhik lekhapatr hota hai jismein us desh ke shaasanaprabandh mein anushaasan ke mool niyam sankalit hon. is arth ke saakshi sanyukt raashtra amareeka tatha Bhaarat ke samvidhaan hain.

'samvidhaan' shabd ka aashay koi bhi maana jaae kintu mool vastu yeh hai ki kisi desh ke samvidhaan ka poorn adhyayan keval kuchh likhit niyamon ke avlokan ke sambhav naheen. kaaran, yeh to shaasan prabandh sambandhi anushaasan ka ek ansh maatr hote hain. sampoorn samvaidhaanik parichay shaasanaprabandheeya sab angon ke adhyayan se hi sambhaavit ho sakta hai. udaaharanaarth, bahudha samvidhaan sanvida mein keval shaasan ke mukhya angon - kaaryapaalika, vidhaayini sabha, nyaayapaalika - ka hi ullekh hota hai. kintu in sansthaaon ki rachana, padaadhikaariyon ki niyukti ki reeti ityaadi ki vyaakhya saadhaaran vidhi dvaara hi nishchit hoti hai. isi prakaar kai deshon mein nirvaachan niyam, nirvaachan kshetr evam prati kshetr ke sadasyon ki sankhya, shaasakeeya vibhaagon ki rachana tatha nyaayapaalika ka sangathan, in sab mahatvapoorn kaaryo ko samvidhaan mein kaheen vyaakhya naheen hoti; yadi hoti bhi hai to bahut saadhaaran roop mein, mukhyat: inka varnan tatha niyantran saadhaaran vidhi dvaara hi hota hai. iske atirikt sampoorn vidhirchana vidhaanamandal ke kshetr mein hi seemit nahi hoti, nyaayapaalika dvaara moolavidhi ki vyaakhya dvaara jo niyam prasfutit hote hain unase samvidhaan mein nitya sanshodhanatmak naveenata aati rahati hai. fir, raajyaprabandh sambandhi roodhi evam vyavahaar bhi kam prabhaavaatmak aur mahatvapoorn naheen hote. ataev in sab anshon ka adhyayan hi sarvaang vaidhaanik parichay poorn kar sakta hai. kintu 'samvaidhaanik shaastr' shabd ki paridhi mein keval shuddh vaidhaanik niyam hi aate hain, anya sab samvaidhaanik vyavahaararoop maane jaate hain.

prakaar

samvidhaan ke do prakaar hain : likhit evam alikhit. likhit samvidhaan adhiktar ek lekhya (bhaarateeya samvidhaan) ya kuchh sankalit lekhya (sveedish samvidhaan) hote hain. kintu jis roop mein samvidhaan kriyaanvit hota hai usaki vyaakhya na kaheen poornataya likhit hoti hai, na poornataya alikhit. England ka samvidhaan alikhit maana jaata hai kintu vahaaain bhi 1701 E. mein aikt ov setelameint, kai reprejeinteshan ov peepulj aikt, 1911 evam 1949 ke paarlimeint aikt jinke dvaara laard sabha ke adhikaar seemit hue, 1679, 1816 evam 1862 ke hebeeyas kaarapas aikt tatha 1947 E. mein kraaun proseedingj aikt nirmit hue. in likhit niyamon ka mahatva England ke samvidhaan mein, alikhit roodhi, parampara tatha vyavahaar se tanik bhi kam naheen hai. iske vipreet Bhaarat ke vistrut roop se likhit samvidhaan mein bhi (jiska vistaar 395 dhaaraaon tatha 9 soochiyon mein hai) kuchh alikhit niyam poorak roop mein milte hain, jaise vidhaanasabhaaon evam sadasyon ke visheshaadhikaar, raashtrapati tatha raajyapaal ka mantriprishd se sambandh, samvaidhaanik sankataavastha evam raajyapaal ki sthiti, in samast vishyon ke sambandh mein samvidhaan ke atirikt alikhit niyam hi laagoo hote hain.

samvidhaan sambandhi anya bhed hain - namanasheel evam paridrudh, bahudha inhein kramash:: alikhit evam likhit ke paryaayavaachi roop mein bhi prayukt kiya jaata hai. laard braais ne likhit ke sthaan par paridrudh tatha alikhit ke sthaan par namanasheel shabdon ka prayog sahaj bhaav se kiya hai. kintu is prakaar ka mishrit prayog uchit naheen. vastut:: samvidhaan likhit kintu namasheel ho sakta hai aur alikhit kintu paridrudh roop ka ho sakta hai. siddhaantat: England ki sansad nimish maatr mein England ke samvidhaan mein manoneet parivartan kar sakti hai tatha vahaaain ka pradhaan mantri mantrimandal ko aamantrit na kar mantrimandaleeya shaasanapaddhati ki itishri kar sakta hai, kintu aise aakasmik parivartan kabhi vyavahaar mein kriyaatmak naheen hote. yadi England ke itihaas ki or drushtipaat kiya jaae to prateet hoga ki parivartan sada kramik vikaas ke roop mein hue hai; aakasmikta ki vahaaain koi sambhaavana naheen.

matapradaan (voting), svatantrata sudhaar, laard sabha ki satta ke hanan sambandhi niyam, tatha yuddhoparaant adhiraajya svashaasan adhikaar (dominiyn adhikaar) in sabke hote hue bhi ek shataabdi ke abhyantar mein England ka samvidhaan alikhit hokar bhi kam parivartan hue hain. falat: England ka samvidhaan alikhit hokar bhi namanasheel naheen paridrudh roop ka hai. iske vipreet bhaarateeya samvidhaan paridrudh kaha jaata hai, kaaran ki iski sanshodhanakriya badi jatil hai, jahaaain kisi kisi vishay mein sanshodhan ke liye keval keindreeya sansad ka bahumat hi paryaapt naheen varan‌ samast raajyon ke vidhaanamandalon ka bahumat praapt karna bhi anivaarya hai. aisi jatil vyavastha ke uparaant bhi pichhle anek varsho mein bhaarateeya samvidhaan mein anek sanshodhan ho chuke hain. iska kaaran yeh hai ki sanshodhan parivrttan evam sanshodhan ka sambandh keval sanshodhanakriya ki likhit vyavastha se naheen varan‌ desh ki pramukh prabhaavaatmak raajaneetik dalabandiyon ke santosh ya asantosh se hota hai. yadi ve vaidhaanik rooparekha aur uske dvaara raajaneetik satta ke vitran se santusht hoti hain to parivartan naheen hote, anyatha sanshodhan, aavartan, parivartan avashyambhaavi hain. samvaidhaanik sanshodhanon ka kaaran Congressi sarkaarein theen jinke niyantran mein keindreeya tatha lagbhag samast raajyon ke shaasan ki baagdor thi.

ataev kisi samvidhaan ka roop namanasheel hai athva paridrudh, yeh keval us desh ka samvaidhaanik itihaas hi spasht kar sakta hai. yadi kaheen parivartan sahaj roop se hote rahe hain to us desh ka samvidhaan namanasheel hai, anyatha paridrudh.

sanyukt raashtra amareeka ke udaaharan ke uparaant adhiktar deshon mein likhit samvidhaan ki pratha prachalit ho gayi hai. likhit samvidhaan kaheen vidhaayika dvaara nirmit hote hain jaise 'amareekan aartiklj ov kaanfadareshan' ne amareeka mein tatha ostriyo hangeriyn sangh ne 1867 mein ostriya mein kiya. ichha na hote hue bhi kai samraaton evam raajaaon ne bhi unneesaveen shataabdi mein apne deshon mein samvidhaan rachana ki. France mein 1814 tatha 1830 E. mein tatha 1848 E. mein saaradeeniya mein isi prakaar vahaaain ke samraatarachit samvidhaan ghoshit hue. anya samvidhaan adhiktar desh ki vidhaanasabhaaon dvaara hi bane, jaise 1787 E. mein amareeka tatha 1949 E. mein Bhaarat mein samvidhaan ki rachana hui.

adhikaanshataya un samast deshon mein jahaaain likhit samvidhaan upasthit hai, samvidhaan ko desh ki anya vidhiyon se adhik maanyata di jaati hai. iska kaaran yeh hai ki samvidhaan ki utpatti hi is bhaavana se hui hai ki shaasanaprabandh mein nirankushata ko anushaasit tatha seemit rakha ja sake. shaasanaprabandh samvidhaan ke bandhanon se kitna niyantrit hoga athva samvidhaan ke bandhanon se kitna niyantrit hoga, athva samvidhaan kitna uchch maana jaaega, yeh sanvidhaananirmaataaon ke uddeshya evam drushtikon par nirbhar karta hai ki vah kis vishay mein samvidhaan ki kitni maanyata evam suraksha ke ichhuk the.

bhaarateeya samvidhaan ki rachana ke samay nirmaataaon ke sammukh kai mool prashn the, jaise naagrikon kein mool svaadhikaaron ki suraksha, kendra evam raajyon ke kaaryakshetr ki spasht vyaakhya jisse donon apni nirdhaarit seemaaon ke antargat hi vidhivyavahaar seemit rakhein, samvidhaan ka roop paridrudh rakhana, tatha raajyon mein paarasparik vaanijya vyavasaaya, svaatantrya ki raksha ityaadi. desh mein kaaryapaalika ya vidhaayika ke samast kaaryon ki shuddhata tatha auchitya isi par nirbhar karta hai ki vah desh ke samvaidhaanik uddeshya bandhanon ke anukool hai athva naheen, yadi koi kaarya in mool uddeshyon ke pratikool hota hai to vah shakti baahya kaha jaata hai. raajya ke sarvochch nyaayalaya mein jahaaain vidhi prayukti evam vyaakhya hoti hai, adhikaanshat: vaheen yeh bhi nishchit hota hai ki amuk vidhiniym shaktibaahya (ultra vaayars) hai athva naheen.

Amreeki samvidhaan ke ek pramukh rachayita haimiltan ke anusaar samvidhaan vaastav mein mool vidhi hai tatha nyaayaadheeshon ko sada is tathya ko sveekaar kar maanyata deni chaahiye. jab vidhaanamandalon dvaara nirmit saadhaaran vidhiniymon tatha samvidhaan mein virodh upasthit ho to samvidhaan ko uchch evam praathamik maankar adhik maanyata deni chaahiye. kaaran yeh hai ki samvidhaan swayam desh ki janta ke aantarik uddeshyon ki abhivyakti hai jab ki anya vidhi us janta ki pratinidhi sabhaaon ki bhaavanaaon ki prateek hoti hai. svabhaavat: samvidhaan mool evam shreshth hai. amareeka ke pradhaan nyaayaadheesh maarshal ne 1803 mein maarabaro banaam maidisn ka nirnaya isi niyam ke anusaar kiya tha.

jahaaain alikhit samvidhaan hota hai vahaaain shaasanaprabandh par samvaidhaanik niyam ki aabaddhata avashya naheen hoti kintu janamat ke bhaya se tatha nirvaachan-kriya, paramparaaon evam roodhiyon dvaara is prakaar ka niyantran evam anushaasan sahaj roop se hota rahata hai.

pramukh samvidhaan

polaind ke samvidhaan
samvidhaan laagoo hone ki tithi kis varsh se kis varsh tak samvidhaan ke paath ka link
Cardinal Laws (mająaace charakter ustawy zasadniczej) 1767-1768 1767-1791, 1793-1795 s:Prawa kardynalne
Constitution of May 3, 1791 May 3 1791 1791-1793 s:Konstytucja 3 maja
Constitution of the Duchy of Warsaw July 22 1807 1807-1815 s:Konstytucja Księastwa Warszawskiego
Constitution of the Kingdom of Poland November 27 1815 1815-1832 s:Konstytucja Króalestwa Polskiego
Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa (1815) May 3 1815 1815-1818
Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa (1815) September 11 1818 1818-1833 s:Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręaagu
Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa (1833) July 29 1833 1833-1846
Organic Statute of the Kingdom of Poland February 14/February 26 1832 s:Statut organiczny dla Króalestwa Polskiego 1832
Statut Krajowy Króalestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księastwem Krakowskim February 26 1861 1861-1918
Small Constitution of 1919 February 20 1919 1919-1921 s:Małaa Konstytucja z 1919
Statut Organiczny Wojewóadztwa Śaaląaaskiego July 15 1920 1920-1945 s:Ustawa Konstytucyjna zawierająaaca statut organiczny Wojewóadztwa Śaaląaaskiego
March Constitution of Poland March 17 1921 1921-1935
1945-1952
s:Konstytucja marcowa
August Novelization August 2 1926 1926-1935 s:Nowela sierpniowa
April Constitution of Poland April 23 1935 1935-1945-1990[1] s:Konstytucja kwietniowa
Small Constitution of 1947 February 19 1947 1947-1952 s:Małaa Konstytucja z 1947
Constitution of the People's Republic of Poland July 22 1952 1952-1997 s:Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Small Constitution of 1992 October 17 1992 1992-1997 s:Małaa Konstytucja z 1992
Constitution of Poland April 2 1997 1997- s:Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
aitihaasik samvidhaan
samvidhaan laagoo hone ki tithi kis varsh se kis varsh tak samvidhaan ke paath ka link
Corsican Constitution 1755 1755-1769
French Constitution of 1791 3 wrześaania 1791 1791-1792
French Constitution of 1793 24 czerwca 1793 Nie weszłaaa w żaaycie
Konstytucja dyrektorialna 22 sierpnia 1795 1795-1799
Constitution of the Year VIII 24 grudnia 1799 1799-1815
Konstytucja roku X, Republiki Francuskiej 2 sierpnia 1802
Konstytucja roku XII, Cesarstwa Francuskiego – Konstytucja cesarska[2] 18 maja 1804
Charter of 1814 4 czerwca 1814 1814-1830
Akt dodatkowy do konstytucji cesarstwa 22 kwietnia 1815
Konstytucja Chile z 1823 roku 29 grudnia 1823 1823-1824
Charter of 1830 14 sierpnia 1830 1830-1848
Chilean Constitution of 1833 25 maja 1833 1833-1925
French Constitution of 1848 4 listopada 1848 1848-1852
March Constitution of Austria 4 marca 1849[3] 1849-1851[4]
February Patent February 26 1861 1861-1865-1867[5]
Konstytucja grudniowa December 21 1867 1867-1918
Konstytucja Króalestwa Hiszpanii z 1869 15 stycznia 1869 1869-1876
Konstytucja Niemiec z 1871 April 16 1871 1871-1919
Hiszpańaska konstytucja z roku 1876 30 czerwca 1876 1876-1931
Konstytucja Japonii 1889 February 11 1889 1889-1946
Russian Constitution of 1918 10 lipca 1918
Weimar Constitution 11 sierpnia 1919 1919-1945
Konstytucja Wolnego Miasta Gdańaska November 17 1920 1920-1939 Tekst Konstytucji de
Constitution of the Soviet Union 30 grudnia 1922/1924 1974-1936
Chilean Constitution of 1925 30 sierpnia 1925 roku 1825-1973-1981[6]
Spanish Constitution of 1931 December 9 1931 1931-1939
1936 Soviet Constitution 5 grudnia 1936 1936-1977
Konstytucja Słaowacji (1939) 21 lipca 1939 1939-1945
Konstytucja Węagier (1949) 18 sierpnia 1949 1949-2012 Tekst Konstytucji {{{2}}}
1977 Soviet Constitution 7 paźaadziernika 1977 1977-1991
vartamaan samvidhaan
samvidhaan laagoo hone ki tithi samvidhaan ke paath ki link
Constitution of Austria October 1 1920 Tekst Konstytucji {{{2}}}
Constitution of Albania October 21 1998 Tekst Konstytucji {{{2}}}
Konstytucja Algierii 1996 s:ar:دaaسaaتaaوaaر اaaلaaجaaزaaاaaئaaر {{{2}}}
Constitution of Andorra 2 lutego 1993 Tekst Konstytucji {{{2}}}
Konstytucja Argentyny 1853 s:es:Constitucióan de la Nacióan Argentina {{{2}}}
Politics of Armenia 5 sierpnia 1995
Constitution of Belgium February 7 1831 s:fr:Constitution de la Belgique {{{2}}}
Constitution of Belarus March 15 1994 Tekst Konstytucji {{{2}}}
Dayton Agreement[7] December 14 1995
Constitution of Brazil October 5 1988
Constitution of Bulgaria July 12 1991
Constitution of Chile September 11 1980 s:es:Constitucióan Políatica de la Repúablica de Chile de 1980(texto original) {{{2}}}
Constitution of the People's Republic of China December 4 1982
Constitution of Croatia December 22 1990[8]
Constitution of Montenegro October 19 2007
Constitution of the Czech Republic December 16 1992
Constitution of Denmark June 5 1849
Konstytucja Dżaibuti September 15 1992
Constitution of Estonia June 28 1992
Constitution of Finland June 11 1999 s:Konstytucja Finlandii {{{2}}}
Constitution of France October 4 1958 s:fr:Constitution du 4 octobre 1958 {{{2}}}
Constitution of Greece 1975[9]
Constitution of Georgia (country) August 24 1995
Constitution of India November 26 1949
Constitution of Iraq September 15 2005
Konstytucja Iranu October 24 1979
Constitution of Ireland December 29 1937
Constitution of Iceland June 17 1944
Basic Laws of Israel konstytucja materialna
Japan ka samvidhaan saaaincha:Fakt
Politics of Spain October 31 1978 s:es:Constitucióan españaaola de 1978 {{{2}}}
Constitution of Japan November 3 1946
Constitution of Canada March 25 1982
Constitution of North Korea April 2009[10]
Konstytucja Liberii July 26 1847
Konstytucja Liechtensteinu October 5 1921
Politics of Lithuania 6 listopada 1992
Constitution of Luxembourg 1868
Konstytucja Łaaotwy February 15 1922[11]
Constitution of the Republic of Macedonia September 8 1991 Tekst konstytucji {{{2}}}
Constitution of Mexico February 5 1917
Constitution of Monaco 17 grudnia 1962
Constitution of Nauru January 31 1968
Basic Law for the Federal Republic of Germany May 23 1949 s:de:Grundgesetz der Bundesrepublik Deutschland {{{2}}}
Constitution of Norway May 16 1814
Constitution of Portugal April 24 1976
Constitution of Russia 12 grudnia 1993[12] s:ru:Кaaоaaнaaсaaтaaиaaтaaуaaцaaиaaя Рaaоaaсaaсaaиaaйaaсaaкaaоaaй Фaaеaaдaaеaaрaaаaaцaaиaaи {{{2}}}
Constitution of Romania March 18 1990
Constitution of San Marino konstytucja materialna
Statut San Marino – October 8 1600
Deklaracja Praw Obywatela – July 12 1974
Konstytucja Serbii November 8 2006
Constitution of Slovakia September 1 1992
United States Constitution September 17 1787 s:en:Constitution of the United States of America {{{2}}}
Konstytucja Szwajcarii December 18 1998[13]
Constitution of Sweden konstytucja materialna
Constitution of Turkey 1982
Constitution of Ukraine June 28 1996
Fundamental Law of Vatican City State 26 listopada 2000 Tekst ustawy {{{2}}}
Constitution of Hungary#2011 constitution April 18 2011 Tekst Konstytucji {{{2}}}
Politics of the United Kingdom konstytucja materialna
Constitution of Italy December 22 1947
amaanya deshon tatha paratantr kshetron ke samvidhaan
samvidhaan angeekaar hone ki tithi samvidhaan ke paath ka link
Constitution of Abkhazia November 26 1994
Constitution of Hesse December 1 1946
Konstytucja Kosowa June 15 2008
Constitution of Transnistria December 24 1995
Konstytucje organizacji mięaadzynarodowych
Konstytucja Data uchwalenia Odnośanik do tekstu konstytucji
United Nations Charter 26 czerwca 1945 Tekst Karty {{{2}}}
Treaty establishing a Constitution for Europe 29 paźaadziernika 2004[14] Tekst Konstytucji {{{2}}}

sandarbh granth

  • ke. si. veehvar : maadarn kaansteetayooshans ;
  • insaaiklopeediya ov social saainsej;
  • jeningj: di la aind di kaansteetyooshan ;
  • maithayooj : amareekan kaansteetyooshanal system;
  • vaid end filips : kaansteetyooshanal la

inhein bhi dekhein

sandarbh

  1. Na uchodźaastwie obowiąaazywałaaa do 1990
  2. Traktowana najczęaaśaaciej jedynie jako nowelizacja konstytucji konsularnej z 1799.
  3. Sporząadzona w marcu 1849, ogłaaoszona 7 marca, nosiłaaa oficjalną datę 4 marca 1849
  4. Formalnie obowiąaazywałaaa do 31 grudnia 1851, faktycznie przez całaay ten okres zawieszonej (nigdy nie weszłaaa w żaaycie).
  5. W 1865 zawieszony, obowiąaazywał de facto do 1867
  6. Od 1973 zawieszona, de facto obowiąaazywałaaa do 1981
  7. Treśać konstytucji Bośani i Hercegowiny zostałaaa ustalona jako załaaąaacznik nr 4 do ukłaaadu pokojowego z Dayton.
  8. Zmodyfikowana w 1999 i 2001 roku.
  9. Nowelizacje w 1986, 2001 i 2008.
  10. Poprzednie wersje konstytucji byłaay przyjmowane w 1948, 1972, 1992 i w 1998 roku
  11. Po odzyskaniu niepodległaaośaaci przywróaacono obowiąaazywanie konstytucji łaaotewskiej z 1922 roku,
  12. Data przyjęaacia w referendum.
  13. 18 kwietnia 1999 poddana pod referendum.
  14. Data podpisania.

baahari kadiyaaain